Als Duitsland op 1 september 1939 Polen binnenvalt is het Nederlandse leger al bezig de verdediging in stelling te brengen. Enkele dagen eerder is de algehele mobilisatie afgekondigd.

De Grebbelinie wordt bemand door 50.000 militairen. Johan Lagerweij uit Renswoude was toen negen en herinnert zich nog goed hoe het normaal zo rustige dorpje op slag veranderde.

"Ik kwam uit school en het dorp was zo vol! We zagen overal militairen, trekkarren met mitrailleurs erop, paarden, kanonnen, motoren, auto's. Voortaan liepen we niet meer binnendoor naar school, maar via de grote weg, want daar viel nu wat te beleven. We hadden nog nooit zoiets gezien. Het was druk en het stonk overal: naar paardenstront, naar tuigen en naar zweet!"


Johan Lagerweij vertelt over de mobilisatie rond zijn huis in Renswoude

De militairen brengen de Grebbelinie in gereedheid en veel van hen moeten opnieuw leren marcheren, schieten, en handgranaten gooien. Ze worden ingekwartierd in boerderijen, farbiekshallen en lege scholen in de omgeving. De eerste nacht brengen vijfentwintig militairen de nacht door in de boerderij van Lagerweij en er werden 22 paarden gestald. Daarna moesten ze een ander heenkomen zoeken, want de koeien en de varkens moesten weer terug in hun stal.

Het werk aan de linie maakte indruk op de kinderen in de omgeving, weet Johan Lagerweij nog. "Wij bouwden 's avonds met onze overbuurjongens onze eigen stelling. We groeven een slootje en dekten dat af met oude planken en schotten, waar we aarde overheen gooiden. We maakten schietgaten voor pijl en boog en een schuilkelder. Dat keken we allemaal af van de loopgraven vlakbij. We hebben best een hoop schik gehad, want we wisten totaal niet wat er nog ging komen."

Het leven ging ondanks de ingrijpende militaire aanwezigheid gewoon door, zegt Lagerwij, maar na verloop van tijd werd de sfeer grimmiger. "Er hing een bepaalde spanning. Dat kon je merken als mijn vader voor het eten hardop bad. Dan bad hij ook voor de veiligheid en de vrede en de bewaring van hogerhand. Dat waren woorden die hij voor die tijd niet gebruikten en dat hadden we wel in de gaten."

De mobilisatie duurt uiteindelijk acht maanden. En dan breekt de oorlog uit.